The statute of limitations as a reason for eliminating criminal liability, especially in juvenile crimes (juvenile perpetrator - juvenile victim) (Master thesis)
Παντελίδης, Γεώργιος/ Pantelidis, Georgios/ Ποινικών και Εγκληματολογικών Επιστημών
Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την έννοια και τον θεσμό της παραγραφής ως αιτίας εξάλειψης ποινικής ευθύνης, εστιάζοντας ιδιαίτερα σε εγκλήματα ανηλίκων, σε περιπτώσεις όπου ο δράστης και το θύμα είναι ανήλικοι, στο πλαίσιο του Ποινικού Δικαίου Ανηλίκων, αναλύει τη νομική φύση και τη θεωρητική αξιολόγηση του θεσμού της παραγραφής στον Ποινικό Κώδικα, επικεντρώνοντας στο άρθρο 113 παρ.4 Νέου ΠΚ, όπως τροποποιήθηκε με σειρά αλλεπάλληλων πρόσφατων νομοθετικών ρυθμίσεων και εν τέλει με το άρθρο 26 του Ν.4855/2021, διερευνά δε πώς η παραγραφή επηρεάζει τη διαδικασία απονομής Ποινικής Δικαιοσύνης και την Αντεγκληματική Πολιτική, ιδίως στην περίπτωση των ανηλίκων, λαμβάνοντας υπόψη υπέρτερες δικαιϊκές αρχές που σχετίζονται με θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα, καθώς και τις κοινωνικές επιδιώξεις και τις συνέπειες της ρύθμισης, επηρεάζοντας την επιστημονική και νομική δογματική, υπό την επιρροή της κοινής γνώμης. Η σημερινή κοινωνία ανταποκρίνεται στην αυξανόμενη εγκληματικότητα με κατασταλτικά και τιμωρητικά μέτρα, συχνά υποβαθμίζοντας τον παιδαγωγικό και αναμορφωτικό ρόλο της Ποινικής Δικαιοσύνης, ιδίως στο πεδίο της παραβατικότητας των ανηλίκων. Η επιβολή και η διάρκεια της παραγραφής του αξιοποίνου αποτελούν βασικούς δείκτες της λειτουργίας και της ερμηνείας των θεσμών της Ποινικής Δικαιοσύνης και της Αντεγκληματικής Πολιτικής, ιδιαίτερα τώρα με την επέκταση και την ενίσχυση του σχετικού θεσμού σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο. Αναφορικά με τον ρόλο και τη σημασία της, η παραγραφή διαφυλάσσει την αρχή της ασφάλειας δικαίου, περιορίζοντας τον χρόνο άσκησης ποινικής δίωξης και αποτρέποντας την οιονεί ατιμώρητη κατάσταση και την κατάλυση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του κατηγορουμένου και του δράστη, ενώ αναφορικά με την ουσία και τη δικανική φύση της παραγραφής υπό το πρίσμα των στόχων της ποινής και της ποινικής δίκης, η εφαρμογή σταθερών και ισορροπημένων ρυθμίσεων συμβάλλει στην επίτευξη δικαιϊκής ειρήνης. Ο χρόνος της παραγραφής αντιμετωπίζει την αλλοίωση του αποδεικτικού υλικού και την επιβράδυνση της απονομής δικαιοσύνης, συμβάλλοντας στη διασφάλιση δίκαιων και ακριβών αποφάσεων, καθιστώντας τον παράγοντα αυτόν ουσιαστικό για το κράτος δικαίου. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τις ιδιαιτερότητες στο πεδίο των ανηλίκων παραβατών κατά τη διαχείριση ποινικών υποθέσεων, έτσι ώστε η νομοθέτηση να ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους, χωρίς να καταπατά τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες τους. Προσδιορίζονται οι δικαιϊκές αρχές που διέπουν το κανονιστικό πλαίσιο και η ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα επίκαιρα ζητήματα που προκύπτουν από την ανικανότητα έναρξης ή συνέχισης ποινικής δίωξης που σχετίζεται με εγκλήματα εναντίον ανηλίκων. Στο πρώτο μέρος, αναλύεται λεπτομερώς η νομοθεσία και η νομολογία σχετικά με την παραγραφή και τη σχέση τους με τους σκοπούς της ποινής, ενώ το δεύτερο μέρος εστιάζει στις αρχές που διέπουν το ποινικό δίκαιο των ανηλίκων, με ιδιαίτερη αναφορά στις ρυθμίσεις της παραγραφής στο άρθρο 113 ΠΚ για εγκλήματα που διαπράττονται από ανήλικους, σε σχέση της με τις ποινικές διαδικασίες και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Ασκείται δικαίως κριτική στις συχνές και αντιφατικές τροποποιήσεις της ποινικής νομοθεσίας μέσω της ποινικής και νομοθετικής πολιτικής του κράτους που επηρεάζουν και τη διαχείριση των παραβατικών συμπεριφορών, ιδίως στο πεδίο των ανηλίκων. Στο νομοθετικό επίπεδο, τα τελευταία χρόνια, η ελληνική νομοθεσία έχει διαδοχικά τροποποιήσει και επεκτείνει τον χρόνο παραγραφής, κυρίως μέσω ειδικών διατάξεων, με στόχο την προστασία των θυμάτων και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, συχνά με στοιχεία αυστηροποίησης και επιμήκυνσης της παραγραφής, ακόμη και εκεί που δε θα χρειαζόταν σε τέτοιο βαθμό, κλονίζοντας ή καταστρατηγώντας άλλες θεμελιώδεις αρχές του Ουσιαστικού και του Δικονομικού Ποινικού Δικαίου, τη συστηματικότητα και τη δογματική ενότητα των ποινικών κωδίκων σε επίπεδο δίκαιης δίκης και ουσιαστικής απονομής δικαιοσύνης, καθώς και προαγωγής των σκοπών της ποινής αναφορικά με τη γενική και την ειδική πρόληψη, στο όνομα της εξυπηρέτησης του «δημοσίου συμφέροντος» και του πνεύματος αυστηροποίησης και τιμωρητικότητας προς ικανοποίηση του «αισθήματος της κοινής γνώμης». Ωστόσο, οι παράλληλες και συνεχείς αλλαγές στο Ποινικό Δίκαιο ενέχουν αυξανόμενους κινδύνους δυσλειτουργικότητας στην πράξη, δογματικά και δικαιοπολιτικά, προκαλώντας αβεβαιότητα, κατακερματισμό και έλλειψη συστηματικής διαμόρφωσης της ποινικής και αντεγκληματικής πολιτικής. Η διαχρονική εξέλιξη και η τρέχουσα νομοθεσία δείχνουν μια τάση αύξησης των χρονικών ορίων της παραγραφής, ειδικά σε αδικήματα που στρέφονται κατά ανηλίκων, με στόχο την προστασία και επιδίωξη αυξημένης διεκδίκησης δικαιωμάτων των θυμάτων και της κοινωνίας. Η μεγάλη διάρκεια της παραγραφής και η επέκτασή της μέσω διαδοχικών νομοθετικών μεταβολών υπονομεύει τους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας, όπως η ορθή και έγκαιρη απονομή δικαιοσύνης, η εσπευσμένη αποκάλυψη και δίωξη, η αποτροπή υποτροπής και η αποτελεσματική και έγκαιρη προστασία θυμάτων και κοινωνίας. Τα δικαιώματα του δράστη και του θύματος πρέπει να εξισορροπούνται, τόσο στη νομοθεσία όσο και στην εφαρμογή, με έμφαση στη διαπαιδαγώγηση, την αποκατάσταση, την πρόληψη και την προστασία των ατομικών και συλλογικών συμφερόντων. Η διεθνής τάση, που βαθμιαία εφαρμόζεται και στην Ελλάδα, προσανατολίζεται προς τη διεύρυνση ή και την απαράγραπτη οροθέτηση των εγκλημάτων, ειδικά σε περιπτώσεις πολύ σοβαρών εγκλημάτων ή εγκλημάτων με ανήλικα θύματα, υπό την επίκληση της αρχής της ασφάλειας δικαίου και της ανάγκης προστασίας της ανηλικότητας και ευαλωτότητας των θυμάτων αυτών. Η διεθνής και η ευρωπαϊκή νομοθεσία προωθούν την προστασία των θυμάτων και την αποτελεσματική δίωξη, ενώ η ελληνική νομοθεσία και η πρακτική υιοθετούν μια μεικτή προσέγγιση, με ενισχυμένη τη διαπαιδαγώγηση και την προστασία των ανηλίκων, αλλά και με κινδύνους υπερβολικής αναστολής και καθυστέρησης της ποινικής διαδικασίας αντιμετώπισης της παραβατικότητας των ανηλίκων, η οποία δεν έχει δεόντως προσεχθεί και αναχαιτισθεί. Από δογματικής και πρακτικής απόψεως, όμως, η επιμήκυνση του χρόνου παραγραφής και η διατήρησή της σε μακροπρόθεσμα δυσδιάκριτα ή «νεκρά» πλαίσια, υπονομεύει τον σκοπό της Ποινικής Δικαιοσύνης, τις αρχές της αναλογικότητας και της δίκαιης δίκης, ενώ δημιουργεί κοινωνική ανασφάλεια και δυσπιστία κατ’ αποτέλεσμα. Τούτο δε, καθόσον η συνεχής επέκταση και η βαθμιαία αποσύνδεση της παραγραφής από το αξιόποινο σε σχέση με την προσωπικότητα του δράστη, αλλά και τη βλάβη του θύματος, σε συνδυασμό με την αδιάκριτη και άκαμπτη υιοθέτηση των κανόνων του διεθνούς δικαίου, οδηγούν σε μια γενική απορρύθμιση του ποινικού συστήματος, που τελικά υπονομεύει την εμπιστοσύνη και την αποτελεσματικότητα της απονομής Ποινικής Δικαιοσύνης. Η τάση αυστηροποίησης και επέκτασης της παραγραφής, αντί να διαφυλάσσει τα θεμελιώδη δικαιώματα και να ενεργεί προς όφελος της κοινωνικής ειρήνης, συχνά καταλήγει στη δημιουργία δυσκαμψίας και αμφίβολης εφαρμοσιμότητας και αποτελεσματικότητας ρυθμίσεων, σε δογματική και δικαιοπολιτική αστοχία, υπονομεύοντας τις αρχές του κράτους δικαίου και τις διεθνείς συμβάσεις προστασίας. Η συνεχής μεταβολή και η ακατάπαυστη επέκταση της προθεσμίας παραγραφής σε ολοένα
αυξανόμενο κατάλογο εγκλημάτων, συχνά χωρίς σαφή κριτήρια, τροφοδοτεί αβεβαιότητα, αστοχίες στην εφαρμογή σε βάρος της ασφάλειας δικαίου, οδηγώντας σε αμφιβολίες, αστάθεια, κοινωνική αποδόμηση και αποπροσανατολισμό στη διαχείριση της Αντεγκληματικής Πολιτικής, ενώ επιπλέον κλονίζουν την κοινωνική συνείδηση και την εμπιστοσύνη στο σύστημα και τους θεσμούς της Ποινικής Δικαιοσύνης. Η εργασία καταλήγει σε προτάσεις για την ερμηνεία και εφαρμογή της παραγραφής, καθώς και στη σημασία της εκπαιδευτικής και εξατομικευμένης προσέγγισης στην αντιμετώπιση ανηλίκων δραστών και θυμάτων, με έμφαση στους πρώτους στο πεδίο της Ποινικής Δικαιοσύνης Ανηλίκων. Στις προτάσεις συστήνεται ότι πρέπει να γίνεται ηλεκτρονική καταγραφή, συστηματική αξιολόγηση και ταχύς χειρισμός των υποθέσεων, με στόχο την εξασφάλιση δίκαιης, ταχείας, ολιστικής και αποτελεσματικής ποινικής διαδικασίας για την προαγωγή της εμπιστοσύνης και της αρμονίας στη λειτουργία και παρέμβαση των θεσμικών οργάνων του συστήματος απονομής Ποινικής Δικαιοσύνης, ιδίως στο πεδίο της παραβατικότητας των ανηλίκων. Για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης και την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των δραστών, ιδίως εάν πρόκειται για ανηλίκους παραβάτες, πρέπει τα νομοθετικά μέτρα να συνδυάζουν την πρόληψη, την αναλογική και ειδική μεταχείριση των ανηλίκων παραβατών, με τον απαιτούμενο σεβασμό στους διεθνείς και εθνικούς κανόνες και τις θεμελιώδεις αρχές του Ποινικού Δικαίου Ανηλίκων, αλλά και να αποφεύγονται απρόσφοροι και επικοινωνιακοί χειρισμοί των κρατικών οργάνων που διαστρέφουν και υπονομεύουν τους σκοπούς του Ποινικού Δικαίου για την οργάνωση μιας σύγχρονης, δίκαιης και αποτελεσματικής Αντεγκληματικής Πολιτικής. Η τρέχουσα τάση επιμήκυνσης και οι παλινωδίες αναχρονιστικών και αλυσιτελών ρυθμίσεων παραγραφής και αναστολής αυτής οδηγεί σε μια προοδευτική και διευρυμένη, διαρκώς διογκούμενη, τάση αποπροσανατολισμού από το πραγματικό έργο της Ποινικής Δικαιοσύνης που δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της κοινωνίας μας. Οι θεσμοί της αυστηροποίησης και της τιμωρητικότητας πρέπει να τελούν σε ισορροπία, με βάση την αρχή της αναλογικότητας, προς τις εγγυητικές ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών στο σύστημα απονομής Ποινικής Δικαιοσύνης. Τα συστατικά της φιλελεύθερης ποινικής πολιτικής και του κράτους δικαίου, όπως η προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών, η ορθή και συνεπής εφαρμογή των κανόνων και η προαγωγή του κοινωνικού συμφέροντος, απειλούνται από την ανεξέλεγκτη επέκταση της παραγραφής και της επιβολής ποινικών τιμωρητικών μέτρων που εξυπηρετούν ψευδεπίγραφους σκοπούς αμφίβολων στοχεύσεων και αποτελεσματικότητας. Συμπερασματικά, η επίδραση των διεθνών τάσεων και η ασυνεπής νομοθετική πρακτική, σε συνδυασμό με τις ανάγκες της κοινωνίας και τις επιταγές του ευρωπαϊκού δικαίου για έλεγχο, ασφάλεια και επιβολή μέτρων, ιδίως καταστολής και λιγότερο πρόληψης, έχουν καθορίσει μια κατεύθυνση αυξανόμενης επιμήκυνσης της παραγραφής, η οποία συχνά υπονομεύει, αλλοιώνει και προσβάλλει θεμελιώδεις αρχές της φιλελεύθερης και δικαιοκρατικής λειτουργίας του Ποινικού Δικαίου. Η υποβαθμιστική αυτή πορεία απειλεί την εμπιστοσύνη των πολιτών και την αποτελεσματικότητα της Ποινικής Δικαιοσύνης, η οποία περιέρχεται σε μια κατάσταση που αποστερείται της ανθρωπιστικής και δημοκρατικής της αποστολής και επιτελεί “θολούς” και ανεκπλήρωτους στόχους στη δημοκρατική πολιτειακή οργάνωση και την κοινωνική συμβίωση, άγοντας σταδιακά σε κοινωνική αβεβαιότητα και αποσύνθεση.
| Institution and School/Department of submitter: | Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Νομική Σχολή. Τμήμα Νομικής |
| Subject classification: | Juvenile delinquency—Law and legislation |
| Keywords: | Ανήλικος παραβάτης,Ανήλικος δράστης,Ανήλικο θύμα,Δίκαιο ανηλίκων,Αρχή της αναλογικότητας,Αρχή της επικουρικότητας,Παραγραφή,Αναστολή παραγραφής,Minor offender,Minor perpetrator,Minor victim,Juvenile law,Principle of proportionality,Principle of subsidiarity,Statute of limitations,Suspension of statute of limitations |
| URI: | https://repo.lib.duth.gr/jspui/handle/123456789/21879 |
| Appears in Collections: | Π.Μ.Σ. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ |
Files in This Item:
| File | Description | Size | Format | |
|---|---|---|---|---|
| PantelidisG_2026.pdf | Μεταπτυχιακή εργασία | 2.97 MB | Adobe PDF | View/Open Request a copy |
Please use this identifier to cite or link to this item:
This item is a favorite for 0 people.
https://repo.lib.duth.gr/jspui/handle/123456789/21879
http://dx.doi.org/10.26257/heal.duth.20555
This item is licensed under a Creative Commons License
