Repository of DUTH

Η ποινική (;) ευθύνη των νομικών προσώπων κατά το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο (Master thesis)

Γιαρένης, Ηλίας/ Giarenis, Ilias/ Ποινικών και Εγκληματολογικών Επιστημών

Η εργασία εξετάζει την προβληματική της ποινικής (;) ευθύνης των νομικών προσώπων κατά το εθνικό και ενωσιακό δίκαιο, με αφετηρία την έννοια της εταιρικής εγκληματικότητας. Η τελευταία προσεγγίζεται τόσο υπό ευρεία έννοια, ως αξιόποινη δράση στελεχών προς ίδιον όφελος και εις βάρος της εταιρείας, όσο και υπό στενή έννοια, ως εγκληματική δραστηριότητα που εντάσσεται στη λειτουργία της επιχείρησης και εξυπηρετεί τα συμφέροντά της. Στη δεύτερη αυτή εκδοχή, τόσο το φυσικό όσο και το νομικό πρόσωπο αναδεικνύονται ως δυνητικά υποκείμενα ευθύνης. Η καθιέρωση ευθύνης νομικών προσώπων σηματοδοτεί την επιχειρούμενη μετατόπιση από την παραδοσιακή ατομοκεντρική θεώρηση του εγκλήματος προς μια οργανωσιακή αντίληψη της ποινικής απαξίας της πράξης. Ωστόσο, η ελληνική ποινική θεωρία, επηρεασμένη από τη γερμανική δογματική, στηρίχθηκε επί μακρόν στην αρχή ότι μόνο τα φυσικά πρόσωπα υπέχουν ποινική ευθύνη, καθώς η πράξη νοείται ως εκούσια ανθρώπινη συμπεριφορά, συνδεόμενη με βούληση και καταλογισμό. Επίσης, διατυπώνονται επιχειρήματα σχετιζόμενα με την αδυναμία των νομικών προσώπων να «αισθανθούν» την ποινή, με τον κίνδυνο μετατόπισης της ευθύνης από τα φυσικά πρόσωπα και με την προσβολή της αρχής της ενοχής. Σε διεθνές και ενωσιακό επίπεδο παρατηρείται μία τάση καθιέρωσης μορφών ευθύνης των νομικών προσώπων, ιδίως για οικονομικά εγκλήματα και για εγκλήματα που εντάσσονται στην περίμετρο της διαφθοράς. Στην ελληνική έννομη τάξη έχουν ήδη θεσπιστεί διοικητικού χαρακτήρα κυρώσεις, πριν από τη θέση σε ισχύ του νόμου 5090/2024, ο οποίος με τα άρθρα 134-135 εισάγει ένα νέο πρότυπο ευθύνης για αδικήματα δωροδοκίας και σηματοδοτεί αλλαγή παραδείγματος προς την κατεύθυνση της καθιέρωσης μίας ιδιότυπης ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων. Η εργασία παρουσιάζει τις θέσεις της θεωρίας υπέρ και κατά της καθιέρωσης ποινικής ευθύνης των νομικών προσώπων, αναλύει τις εθνικές και ενωσιακές παραμέτρους της προβληματικής, εξετάζει τις ουσιαστικές και δικονομικές πτυχές του νέου πλαισίου, επιδιώκει δε την αξιολόγησή του υπό το πρίσμα της δογματικής συνοχής και της δικαιοπολίτικής σκοπιμότητας εισαγωγής του.